بافتنی، قلاب بافی و کاربرد آن

بافتنی چیست؟

در این مقاله قصد داریم بیشتر با هنر اصیل و زیبای قلاب بافی آشنا شویم اما قبل از آن، اجازه دهید بیشتر در مورد بافتنی ها صحبت کنیم و ببینیم دقیقاً بافتنی ها چه محصولاتی هستند، چه تاریخچه ای دارند و چرا آنها را استفاده می کنیم.

به هنر بافت محصولات بافتنی، بافندگی می گویند که شاخه ای از هنرهای دستی (صنایع دستی) هستند. در این روش، بافنده (فردی که بافتنی را تولید می کند)، با استفاده از وسایل خاصی مانند قلاب یا میله بافتنی و نخ مخصوص (کاموا)، لباس هایی را می بافد. نوع بافت بصورت گره بوده و در این روش، گره های مشخصی استفاده می شوند. بعنوان مثال، تعداد و نوع گره ها برای بافت جوراب با گره های بافت یک مانتو، متفاوت است. همچنین نقش و نگار یا برجستگی هایی که روی لباس های بافتنی بوجود می آید، در نتیجه زیر و رو بودن همین گره ها ایجاد می شوند.

بدلیل محبوب بودن بافتنی ها، مخصوصاً در فصول سرد سال، لباس های بافتنی ماشینی نیز تولید می شوند که تفاوت های چشمگیری با بافت های دستبافت دارند. اولین مشخصه ای که تفاوت بین بافت ماشینی و دستی را مشخص می کند، برجستگی و طرح های خاص آن می باشد. دستگاه های بافت ماشینی، بدلیل سرعت و تیراژ بالا، امکان ایجاد برجستگی های خاص و متفاوت را روی لباس نداشته و اغلب با طرح های ساده و برجستگی های تکراری، می توان آنها را مشاهده کرد اما در بافتنی های دستبافت، محدودیت بافت و گره و برجستگی وجود ندارد اما سرعت بافت، بسیار کمتر از سرعت تولید محصولات بافتنی ماشینی (شرکتی) است.

تاریخچه پیدایش بافتنی

شاید این متن یا گفته را هزاران بار دیده و شنیده باشید که انسان های اولیه برای پوشاندن خود از شاخ و برگ درختان و ... استفاده می کردند. خب ما هم قصد نداریم خیلی در مورد شاخ و برگ های تکراری صحبت کنیم. اما این نکته شاید کمتر گفته شده باشد که با متصل کردن همین شاخ و برگ ها، کم کم ذهن آنها این نتیجه را گرفت که می توانند ساختار اولیه منسوجات و لباس های دیگری را بوجود بیاورند. خب برای شروع، تنها شاخ و برگ در دسترس بود اما بعد از گذشت مدتی، حیوانات را مشاهده کردند که در سرمای بسیار زیاد، براحتی طاقت آورده و به فعالیت خود ادامه می دهند. پس لباس های خود را ارتقا داده و از الیاف های حیوانی مانند پشم، مو، پوست و ابریشم استفاده کردند. کمی بعد الیاف گیاهی دیگری را کشف کردند که جدید و سبک تر بودند مانند پنبه، کنف و ... . در نهایت کم کم کار تولید و پیشرفت به جایی رسید که اکنون ترکیبی از مواد اولیه را می توان دید که بصورت طبیعی یا مصنوعی و با بالاترین تراکم و کیفیت تولید می شوند. یکی از مهمترین مزایای الیفا مصنوعی این است که می توان لباس هایی را با طرح و ضخامت های مختلف، طراحی و تولید کرد. همچنین این الیاف دارای مقاومت و انعطاف پذیری بالاتری در مقایسه با الیاف طبیعی هستند.

تاریخچه پیدایش بافندگی در ایران

بدون شک ایرانیان غنی ترین و قدیمی ترین فرهنگ جهان را دارند پس این مساله دور از ذهن نخواهد بود اگر بگوییم ایرانیان از پیشتازان صنعت لباس و بافتنی دوران باستان بودند. اینطور که باستان شناسان در مورد ایرانیان نظر داده و اکتشافات خود را نمایان کردند، در عصر حجر میانی (دوره دوم سنگ)*، کاملاً با بافت لباس و فنون پارچه بافی، آشنا بودند.

* عصر حجر دوره ای از تاریخ است که انسان ها برای اولین بار توانستند از سنگ ها، ابزار بسازند و در زندگی خود از آنها استفاده کنند. عصر حجر اولیه حدود 3/3 میلیون سال پیش و عصر حجر میانی (دوره دوم) از 20 هزار تا 8 هزار سال پیش را گویند.

یک نمونه سلاح سنگی مربوط به عصر حجر اول

مطابق با اکتشافات انجام شده در سال های 1328 الی 1329 شمسی (1949 تا 1950 میلادی) در غار کمربند (نزدیک دریای خزر)، لباس و پارچه هایی بدست آمده اند که نشان می دهد اقوام ایرانی از حدود 6500 سال پیش از میلاد مسیح، از پشم حیواناتی چون بز و گوسفند، لباس می دوختند. کمی جلوتر بیاییم در دوران ساسانیان، بافندگی به حد اعلای خود رسید و در تاریخ، این نقطه را یکی از درخشان ترین و برجسته ترین دوره ها از لحاظ تولید البسه و بافتنی ها می دانند. هنوز هم در موزه های خارج از ایران می توان لباس هایی که از آن دوران باقی مانده است را مشاهده کرد.


آشنایی با وسایل قلاب بافی

اگر شما هم قصد دارید لباس های زیبای بافتنی را خودتان برای عزیزانتان ببافید، فقط کافیست وسایل آن را تهیه کنید و با فیلم های آموزشی و البته کمی صبر و حوصله، لباس های نفیسی را ببافید. فقط فراموش نکنید که وسایل زیر را تهیه کنید و به توضیحات هر کدام به خوبی دقت کنید.

برای شروع قلاب بافی، وسایلی مثل چند کلاف کاموا، حداقل 2 عدد قلاب یا میله، نخ و سوزن، قیچی، سنجاق علامت گذاری و کمی نخ های تزئینی و دکمه، نیاز دارید.

کامواها دارای ضخامت و جنس مختلفی هستند. کامواهای خارجی دارای کیفیت بهتری هستند که در شستشوی زیاد، نخ کاموا از بین نمی رود و مقاومت بیشتری دارد. ضخامت کاموا هم بسته به نیاز و بافت شما دارد اما این نکته را در نظر داشته باشید که با توجه به ضخامت کاموا، باید قلاب یا میله را تهیه کنید.